Milim Dental Bursa’dan Dr. Begüm Ulaşan Anlatıyor

Yeni doğmuş bir bebeğin içgüdüsel olarak başparmağını emmesi kadar doğal görünen çok az davranış vardır. Benzer şekilde, emzik çoğu aile için bebeği sakinleştirmenin ve uykuya geçişi kolaylaştırmanın küçük bir yardımcısı yani bir ”kurtarıcıdır”.

Peki ne zaman doğal, ne zaman zararlı olur?

Başparmak emme ve emzik kullanımı diş yapısını, çene gelişimini ve ortodontiyi nasıl etkiler? ”Bırakacak mı bırakmayacak mı ve ne zaman müdahale etmeliyim?” sorusunun cevabı nedir?

Bu kapsamlı yazıda, özellikle Bursa'da yaşayan aileler için Milim Dental Bursa’dan ortodonti uzmanı Dr. Begüm Ulaşan’ın klinik yaklaşımını temel alarak başparmak emme ve emzik kullanımını her yönüyle ele alacağız.

1. Bebekler Neden Başparmağını Emer ve Emzik İster?

Bebekler daha anne karnındayken bile başparmak emme refleksine sahiptir. Bu davranışın ana nedenleri şunlardır:

1. Emme refleksi (beslenme için hayati bir refleks).
2. Kendi kendini sakinleştirme ve güven duygusu.
3. Uykuya dalmayı kolaylaştırma.

Bu yüzden, yaşamın ilk aylarında:

1. Başparmak emme,
2. Emzik arama,
3. Annenin memesinde besleyici olmayan emme (beslenme için değil, rahatlama için)

tamamen doğal ve beklenen davranışlardır.

Milim Dental Bursa ekibi ve Dr. Begüm Ulaşan başparmak emme ve emzik kullanımını genellikle hayatın ilk yılında patolojik değil gelişimsel bir süreç olarak değerlendirir.

Önemli soru şudur: Bu alışkanlık ne kadar sürer ve diş ile çene yapısını etkiler mi?

2. Başparmak Emme ve Emzik Kullanımı Kaç Yaşına Kadar Normaldir?

Her çocuk farklıdır; bazıları emzik sever, bazıları asla kabul etmez. Bazı çocuklar hızlıca bırakır, bazısı ise 4 veya 5 yaşına kadar emmeden rahatlayamaz.

Genel pediatrik ve ortodontik yaklaşım şöyledir:

1. 0–2 Yaş: Emzik ve parmak emme büyük ölçüde normal kabul edilir. Bu dönemde çene ve diş gelişimi hâlâ oldukça esnektir ve kalıcı hasar olasılığı düşüktür.
2. 2–3 Yaş: Alışkanlığı yavaş yavaş azaltmaya başlamak tavsiye edilir. Özellikle gündüz kullanımı sınırlamak (örneğin sadece uykuya dalarken) önemlidir.
3. 3 Yaş Sonrası: Parmak emme ve yoğun emzik kullanımı devam ederse, çene gelişimi ve diş hizalanması üzerinde kalıcı etkiler ortaya çıkar. Bu dönem özellikle ortodontik ve çocuk diş hekimliği açısından yakından izlenmelidir.

Milim Dental Bursa’dan Dr. Begüm Ulaşan, 3–4 yaşındaki ve hâlâ yoğun olarak parmak emen veya sürekli emzik taşıyan çocuklar için ortodontik değerlendirme yapılmasını şiddetle önerir. Özellikle şunlara bakılır:

1. Çene kapanışı (oklüzyon).
2. Ön dişlerin pozisyonu.
3. Damak yapısı.

3. Parmak Emme ve Emzik Kullanımı Dişleri Nasıl Etkiler?

Bu alışkanlıkların zararı, ne sıklıkta, ne kadar güçlü ve ne kadar uzun süre devam ettiğine bağlıdır.

3.1. Açık Kapanış

Parmak veya emzik üst ve alt ön dişler arasında uzun süre kalırsa:

1. Üst ve alt ön dişler birbirine dokunamaz.
2. Çocuk ağzını kapattığında bile ön dişler arasında boşluk kalır.

Bu duruma "açık kapanış" denir.

Belirtiler:

1. Çocuk, ısırırken ön dişleriyle yiyeceği yırtmakta zorlanır.
2. Gülümserken ön dişler arasında belirgin bir açıklık görünür.
3. Özellikle ”s,” ”z,” ”ş” seslerini telaffuz etmekte güçlük veya peltek konuşma görülebilir.

3.2. Üst Ön Dişlerin İleri Çıkması

Başparmak, emzik veya uzun süreli biberon/annelik emme nedeniyle üst ön dişlere sürekli ileri doğru uygulanan kuvvet ileri çıkmaya yol açabilir.

Sonuç:

1. Üst ön dişler dışarı doğru çıkık görünür.
2. Üst ve alt ön dişler arasındaki mesafe açılır.
3. Travma (düşme, darbe) durumunda kırık riski artar.

Bursa ortodontisti Dr. Begüm Ulaşan, başparmak emme öyküsü olan çocuklarda üst kesici dişlerin ileri çıktığını sıkça görmekte ve aileye alışkanlığın yönetilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

3.3. Üst Çene Daralması ve Yüksek Damak

Başparmak sürekli damak merkezine baskı yaptığında:

1. Damak kemeri yukarı doğru büyüyebilir (yüksek damak kemeri).
2. Üst çene daralabilir (V şeklinde dar, ince üst çene oluşur).

Bu durumlar şunlara yol açabilir:

1. Yetersiz alan ve dişlerde sıkışıklık.
2. Alt dişlerin bazı bölgelerde üst dişlerin dışına çıkması (çapraz kapanış).

3.4. Alt-Üst Dudak ve Çene İlişkisi

Baş parmak emme ve emzik kullanımı şunlara neden olabilir:

1. Dudak kapanışını bozmak.
2. Üst dudak kas tonusunu değiştirmek.
3. Alt çenenin fonksiyonel pozisyonunu etkilemek.

Uzun vadede:

1. Alt çene geride görünebilir.
2. Profilde estetik dengesizlikler oluşabilir.
3. Gülümseme hattı bozulabilir.

4. Başparmak Emme / Emzik Kullanımı Ne Zaman Ortodontik Sorun Oluşturur?

Her baş parmak emen çocuk ortodontik tedavi gerektirmez. Ancak bazı belirtiler varsa, sorun artık sadece “bir alışkanlık” değil, diş ve çene sağlığı meselesi haline gelir.

Milim Dental Bursa ve Dr. Begüm Ulaşan’ın dikkat edilmesini önerdiği uyarı işaretleri:

1. Çocuk ağzını kapattığında ön dişler temas etmez ve arasında boşluk kalır.
2. Üst ön dişler belirgin şekilde öne çıkıktır.
3. Dişler sıkışık veya kalabalık görünüyor.
4. Çene yana doğru kaymış görünüyor.
5. Çocuk bazı sesleri söylerken peltek konuşuyor.
6. Çocuk 4-5 yaşında ve hala her fırsatta baş parmağını emiyor ya da emzik olmadan uyuyamıyor.

Ortodontik muayene yapılmalıdır.

5. Milim Dental Bursa’da Başparmak Emme–Emzik ve Ortodontik Değerlendirme

Milim Dental Bursa’da Dr. Begüm Ulaşan, başparmak emme / emzik alışkanlığı olan bir çocuğu değerlendirirken şu adımları takip eder:

5.1. Detaylı Öykü Alımı

1. Çocuk ne kadar süredir başparmağını emiyor?
2. Sadece geceleri mi, yoksa gündüzleri de mi?
3. Emzik sadece uyurken mi kullanılıyor, yoksa gün boyunca ağızda mı?
4. Çocuğun başka alışkanlıkları var mı (dil itme, tırnak yeme, kalem çiğneme vb.)?
5. Aile daha önce alışkanlığı bırakmaya çalıştı mı, deneyimler nasıl oldu?

Bu bilgiler, alışkanlığın şiddetini ve çocuğun motivasyonunu anlamak için çok önemlidir.

5.2. Klinik Muayene

1. Çocuğun yüz profili, dudak kapanışı ve burundan nefes alması değerlendirilir.
2. Üst-alt çene ilişkisi ve çene darlığı varlığı kontrol edilir.
3. Diş kapanışı incelenir: açık kapanış, çapraz kapanış veya derin kapanış var mı?
4. Gerekirse diş kökleri ve kemik yapısını incelemek için röntgen (panoramik/sekfalometrik) çekilir.

5.3. Risk Analizi ve Planlama

Muayene sonucunda Dr. Begüm Ulaşan şu sorulara yanıt arar:

1. Alışkanlık devam ederse diş ve çene gelişimini ne kadar olumsuz etkiler?
2. Şu anda ortodontik tedavi gerekli mi, yoksa alışkanlığın bırakılması yeterli mi?
3. Gerekirse ne zaman ve hangi tür ortodontik apareyler kullanılmalı?

Bazı çocuklarda, sadece alışkanlığın bırakılması ve düzenli takip yeterlidir.

Bazı çocuklarda, ortodontik apareyler hem alışkanlığı kırmaya hem de çene ve diş ilişkisini düzeltmeye yardımcı olur.

6. Parmak Emme / Emzik Bırakma Sürecinde Ailelere Öneriler

Parmak emme ve emzik kullanmayı bırakmak bazen diş tedavisinden daha zor olabilir. Bunun nedeni, çocuğun duygusal olarak güvende hissettiği bir "rahatlatıcı araç" olmasıdır. Ani olarak alınması kaygı, öfke ve direnç yaratabilir.

Milim Dental Bursa ve Dr. Begüm Ulaşan’ın ailelere önerileri:

6.1. Yaşa Uygun, Gerçekçi Hedefler Belirleyin

1. 0–2 Yaş: Bırakmaya ısrar etmeye gerek yok; sadece kullanım süresini gözlemlemek yeterlidir.
2. 2–3 Yaş: Gündüz kullanımını azaltmak ve sadece uykuya dalarken kullanım ile sınırlamak iyi bir başlangıçtır.
3. 3 Yaşından Sonra: Bırakma hedefi belirleme zamanı gelmiştir.

6.2. Her Şeyi Birden Kesmek Yerine Kademeli Azaltın

Örneğin emzik için:

1. İlk olarak sadece ev içinde kullanımına izin verin, dışarıda değil.
2. Sonra sadece yatak odasında, uyku öncesi kullanımına izin verin.
3. Son aşamada, çocuk uykuya dalınca emziği nazikçe ağızdan çıkarın.

Parmak emme için:

1. Film izlerken değil, uykuya yakın yatarken parmak emebileceğini söyleyerek odağı daraltabilirsiniz.
2. Sonra uyku öncesi rutini başka bir ritüelle değiştirebilirsiniz (kitap okuma, masaj, kucaklama).

6.3. Ceza Değil, Pozitif Motivasyon Kullanın

"Artık büyüdün, emzik sana yakışmıyor" demek yerine, "Büyüdükçe dişlerinin nasıl çıktığına bak; şimdi onlar için daha sağlıklı bir yol seçebiliriz" demek daha etkilidir. Her gün çocuk emziği bıraktığında küçük sembolik ödüller içeren bir "takvim" hazırlayabilirsiniz.

Bursa'dan Dr. Begüm Ulaşan, ailelere her zaman destekleyici, yargılayıcı olmayan bir dil kullanmalarını önerir. Çocuğu utandırmak, alay etmek veya tehdit etmek davranışı kısa vadede baskılayabilir ancak uzun vadede güven ilişkisine zarar verebilir.

6.4. Gerektiğinde Profesyonel Destek Almaktan Çekinmeyin

Bazı çocuklar:

1. Daha kaygılı bir yapıya sahip olabilir.
2. Ebeveynden ayrılma kaygısı yaşayabilir.
3. Parmak emme ve emziği psikolojik bir "güvenlik nesnesi" olarak görebilir.

Bu durumda, bir pedagog, çocuk psikoloğu, ortodontist ve pedodontist ile iş birliği içinde daha yumuşak ve yapılandırılmış bir programa ihtiyaç olabilir.

7. Ortodontik Aparatlar Parmak Emmeyi Bırakmaya Yardımcı Olur mu?

Evet.

Özellikle 4–6 yaş aralığında, parmak emme alışkanlığı ısrarla devam ediyorsa ve gözle görülür diş bozulmaları başladıysa, alışkanlık kırıcı ortodontik aparatları kullanılabilir.

Bu aparatların özellikleri:

1. Üst damağa sabitlenen küçük cihazlardır.
2. Parmak emme hareketini mekanik olarak zorlaştırırlar.
3. Çocuğun kendini farkındalığını artırmaya yardımcı olurlar.

Milim Dental Bursa’dan Dr. Begüm Ulaşan, bu tür aparatları her çocuğa değil, ancak aşağıdaki durumlarda araç olarak kullanır:

1. Tüm motivasyon yöntemleri aile ile birlikte denendi.
2. Alışkanlık diş ve çene yapısına ciddi zarar veriyor.
3. Çocuk, ”Bırakmak istiyorum ama zorlanıyorum.” diyor.

Cihaz:

1. Kendi başına mucizevi bir tedavi değildir.
2. Aile, çocuk ve diş hekiminin iş birliğiyle çok etkili bir destek aracı haline gelebilir.

8. Parmak Emme / Emzik Kullanımından Sonra Ortodontik Tedavi Gerekir Mi?

Her zaman değil, ama çoğu zaman evet.

Eğer:

1. Açık kapanış gelişmişse.
2. Üst ön dişler çok önde ise.
3. Üst çene daralmış ve dişler sıkışmışsa.

Alışkanlığı bırakmak tek başına yeterli olmayabilir. Bu durumda ortodontik aparey veya şeffaf plak tedavisi gerekebilir.

Bursa ortodontisti Dr. Begüm Ulaşan, tedavi zamanını değerlendirerek belirler:

1. Çocuğun yaşı.
2. Büyüme potansiyeli.
3. Çapraşıklığın ciddiyeti.
4. Aile ve çocuğun iş birliği kapasitesi.

Bazı durumlarda:

1. Üst çene genişletilmesi ve erken ortodontik müdahale 8–10 yaşları civarında gerekebilir.
2. Ergenlik döneminde ikinci bir düzeltme tedavisi gerekebilir.

Ama unutmayın: Parmak emme ve emzik alışkanlığının erken fark edilmesi ve yönetilmesi, ileride gereken ortodontik tedavileri çok daha kolay, kısa ve rahat hale getirebilir.

9. Sonuç: Parmak Emme ve Emzik Kullanımı "Masum" Değil, "Yönetilmesi Gereken" Bir Süreçtir

Özetle:

1. Parmak emme ve emzik kullanımı, ilk yıllarda doğal ve anlaşılabilir davranışlardır.
2. Ancak, 3 yaşından sonra devam ettiklerinde, diş yapısını, çene gelişimini ve konuşmayı etkileyebilecek bir alışkanlık haline gelirler.
3. Ortodontik problemler, açık kapanış, üst ön dişlerin protrüzyonu, üst çenenin daralması ve çapraşıklık gibi bu alışkanlıklarla yakından ilişkilidir.

Milim Dental Bursa ve ortodonti uzmanı Dr. Begüm Ulaşan, parmak emme ve emzik kullanımını suçlanacak bir "hata" olarak değil, doğru bilgi ve doğru zamanlama ile yönetilebilen bir süreç olarak ele alıyor.

Eğer:

1. Çocuğunuz 3–4 yaşını geçmiş ve hâlâ yoğun şekilde parmak emiyorsa ya da emziksiz uyuyamıyorsa.
2. Dişlerinde açık kapanış, protrüzyon veya çapraşıklık fark ediyorsanız.
3. Gülüşü ve çene yapısını ilgilendiren kaygılarınız varsa.

Bursa’da Dr. Begüm Ulaşan ile ortodontik muayene planlamak, çocuğunuzun gelecekteki gülüşü için çok değerli bir adım olacaktır.

Unutmayın: Erken yaşta alınan bilinçli önlemler, ileride daha sağlıklı ve daha güzel bir gülüşün temelini oluşturur. Parmak emme ve emzik sürecini tek başınıza yönetmek zorunda değilsiniz; Milim Dental Bursa ve uzman ekibi bu yolculukta yanınızda olabilir.